رساندن پيامها ، كامل كردن وعده ها ( 1 ) و همهء كلمات را آموختيم ، درهاى حكمت و روشنى كار پيش ما خاندان است . و بى ترديد هر كه به رساندن پيامها و اداى آن آگاه باشد و درهاى دانش نزد او باشد سزاوارترين مردم در تدبير كردن حالات مردم و تواناترين آنها بر منظم ساختن كارهايشان ( 2 ) مىباشد . از آن خبرهاست گفتار آن حضرت عليه السلام در تدبير كارهايى كه مربوط به جنگهاست . ( اى جنگجويان در راه خدا ) زره داران را در جلو و بى زره را در پشت سر قرار دهيد . و دندانها را به روى هم فشار دهيد . ( استوار و مقاوم باشيد ) چون اين كار ، در جنگ ، شمشير را از تارك دلاوران بيشتر دور مىكند . در وقت به كار بردن نيزه ها در اطراف ، پيچ و تاب داشته باشيد . ديدگان خود را فرو بخوابانيد كه اين كار موجب زياد شدن ثبات قلب ناشكيب است . صداها را خاموش كنيد زيرا آرامش و متانت ، ترس را بر طرف مىسازد . پرچم را از جاى حركت ندهيد و دور پرچم را خالى نكنيد و آن را جز به دست دلاورانى كه شما را از هر پيش آمد بدى نگاه مىدارند مسپاريد . براستى مردانى كه در برابر دشواريها و بلايا شكيبايند آنهايى هستند كه دور پرچم حلقه زده و آن را از اطراف احاطه كرده‌اند . نه از آن واپستر مىروند كه آن را تسليم دشمن كنند و نه بر آن سبقت مىگيرند كه آن را تنها بگذارند . و اين گفتار در نهج البلاغه ذكر شده است ( 3 ) . همچنين گفتار آن حضرت ( ع ) در اين

--> ( 1 ) ابن ابى الحديد گويد : جمعى ( لقد علمت ) به فتح عين و بدون تشديد روايت كرده‌اند امّا روايت نخست زيباتر مىباشد . ( 2 ) ابن ميثم در شرح خود بر نهج البلاغه در شرح اين سخن چاپ اول صفحهء 284 ، چنين گويد : « امام عليه السلام اين خطبه را با ذكر فضيلت خود آغاز كرده است . آن فضيلت عبارت از آگاهى او به چگونگى تبليغ و اداى رسالتهاست و آگاهى او به اين كه خداى متعال وعده اى را كه به پرهيزكاران در بهشت داده است به اتمام مىرساند يعنى در وعدهء الهى تخلَّفى نيست . تمام بودن خبرهاى او به اين معناست كه در آنها دروغى وجود ندارد . معناى كامل بودن فرمانها و منعهاى او آن است كه همهء مصلحتهاى خالص و غالب را در بر دارد . و همچنين سزاوار است كه اوصياى پيامبران و جانشينان آنان در زمين خدا و ميان بندگانش وجود داشته باشند . سپس به دنبال آن سخن به فضيلت خاندان پيامبر بطور عموم ، اشاره مىفرمايد . و مقصود حضرت از ( ضياء الامر ) انوار دانشهايى است كه كارها و اعمال دينى و دنيوى بر آن مبتنى مىباشد و نيز آنچه سزاوار است كه مردم در حركتهاى خود در مورد قوانين دينى هدايت شوند و آنچه نظام كار به آن استوار مىشود كه عبارت از قوانين سياسى و تدبير و ادارهء شهرها و خانه ها و امثال آنهاست . چون در هر كارى كه بدون كسب نور از خدا و رسول يا يكى از خاندانش و خلفاى راشدين او شروع شود ، موجب سرگردانى و انحراف از راه خدا مىگردد » . كسانى كه بقيه اين خطبه و شرحش را خواستارند به شرح نهج البلاغه ياد شده رجوع كنند . ( 3 ) اين سخن در نهج البلاغه باب خطبه ها آمده است . اگر شرح آن را خواستى به شرح ابن ابى الحديد چاپ مصر جلد 2 صفحه 266 مراجعه فرما . يا به شرح ابن ميثم ( ره ) بر نهج البلاغه چاپ اول صفحه 286 رجوع كن .